Trong quá trình sử dụng Internet, mạng xã hội, ngân hàng số, thương mại điện tử và các dịch vụ công trực tuyến, mỗi người đều thường xuyên cung cấp và sử dụng nhiều thông tin cá nhân. Nếu không được bảo vệ đúng cách, những thông tin này có thể bị thu thập, đánh cắp hoặc lợi dụng để giả mạo, lừa đảo và chiếm đoạt tài sản.

Bảo vệ thông tin cá nhân vì vậy không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức cung cấp dịch vụ mà còn là kỹ năng số thiết yếu của mỗi người dân.

1. Thông tin cá nhân gồm những gì?

Thông tin cá nhân là những thông tin gắn với một cá nhân hoặc giúp xác định một cá nhân cụ thể.

Một số thông tin thường gặp như:

• Họ tên, ngày tháng năm sinh, số điện thoại, địa chỉ.
• Số căn cước công dân, thông tin hộ tịch, thông tin cư trú.
• Tài khoản, mật khẩu, mã OTP.
• Thông tin tài khoản ngân hàng, thẻ thanh toán.
• Hình ảnh cá nhân, giấy tờ tùy thân.
• Thông tin về công việc, học tập, gia đình.
• Dữ liệu vị trí, lịch sử giao dịch và thông tin hoạt động trên môi trường mạng.

Đặc biệt, tuyệt đối không công khai hoặc cung cấp tùy tiện mật khẩu, mã OTP, mã PIN, thông tin thẻ ngân hàng và hình ảnh giấy tờ tùy thân.

2. Không chia sẻ thông tin cá nhân một cách tùy tiện

Trước khi cung cấp thông tin cá nhân trên một website, ứng dụng hoặc biểu mẫu trực tuyến, hãy tự hỏi:

“Tôi có thực sự cần cung cấp thông tin này không?”

Chỉ cung cấp thông tin khi:

• Biết rõ đơn vị tiếp nhận thông tin.
• Website hoặc ứng dụng có nguồn gốc rõ ràng.
• Hiểu mục đích sử dụng thông tin.
• Việc cung cấp thông tin là cần thiết cho giao dịch hoặc dịch vụ đang thực hiện.

Không nên đăng công khai trên mạng xã hội các thông tin như số điện thoại, địa chỉ nhà, ảnh căn cước công dân, vé máy bay, giấy tờ có chứa mã QR, thông tin tài khoản hoặc lịch trình cá nhân.

3. Sử dụng mật khẩu mạnh và khác nhau

Mật khẩu là lớp bảo vệ đầu tiên của tài khoản số.

Người dùng nên:

• Sử dụng mật khẩu đủ dài, khó đoán.
• Không sử dụng những thông tin dễ đoán như ngày sinh, số điện thoại, tên người thân.
• Không sử dụng một mật khẩu cho nhiều tài khoản quan trọng.
• Thay đổi mật khẩu ngay khi nghi ngờ tài khoản bị lộ.
• Sử dụng trình quản lý mật khẩu nếu có nhiều tài khoản.

Không chia sẻ mật khẩu cho người khác, kể cả khi người đó tự nhận là nhân viên ngân hàng, cơ quan nhà nước hoặc bộ phận hỗ trợ kỹ thuật.

4. Bật xác thực hai lớp

Xác thực hai lớp (2FA) giúp tăng thêm một lớp bảo vệ cho tài khoản.

Khi được kích hoạt, ngoài mật khẩu, người dùng cần thêm một phương thức xác minh khác như mã xác thực, ứng dụng xác thực hoặc khóa bảo mật.

Nên ưu tiên bật 2FA cho các tài khoản quan trọng như:

• Email.
• Ngân hàng và ví điện tử.
• Tài khoản mạng xã hội.
• Tài khoản lưu trữ dữ liệu.
• Tài khoản phục vụ công việc.

5. Cảnh giác với tin nhắn, cuộc gọi và đường link lạ

Một trong những hình thức phổ biến để đánh cắp thông tin là gửi tin nhắn hoặc gọi điện giả danh cơ quan, tổ chức uy tín.

Đối tượng có thể giả danh:

• Cơ quan nhà nước.
• Công an.
• Ngân hàng.
• Bưu điện, đơn vị vận chuyển.
• Nhà mạng.
• Nhân viên hỗ trợ kỹ thuật.
• Người thân hoặc bạn bè.

Các đối tượng thường tạo cảm giác khẩn cấp, đe dọa hoặc hấp dẫn để khiến người dùng mất cảnh giác.

Ví dụ: “Tài khoản của bạn sắp bị khóa”, “Bạn có khoản tiền chưa nhận”, “Hồ sơ của bạn có vấn đề”, “Bạn đã trúng thưởng”...

Không bấm vào đường link lạ, không cài ứng dụng theo hướng dẫn của người không xác định và không cung cấp mã OTP.

6. Không cung cấp mã OTP cho bất kỳ ai

Mã OTP là mã xác thực giao dịch hoặc đăng nhập.

Ngân hàng, cơ quan nhà nước và các tổ chức cung cấp dịch vụ hợp pháp không yêu cầu người dân đọc mã OTP cho người gọi điện để “xác minh tài khoản”.

Nếu nhận được yêu cầu cung cấp OTP:

Dừng lại – Không cung cấp – Tự kiểm tra thông tin qua kênh chính thức.

Trong trường hợp nghi ngờ có giao dịch bất thường, hãy chủ động liên hệ với ngân hàng hoặc tổ chức cung cấp dịch vụ thông qua số điện thoại, website hoặc ứng dụng chính thức.

7. Kiểm tra kỹ website và ứng dụng trước khi đăng nhập

Không phải website có giao diện giống một cơ quan, ngân hàng hoặc thương hiệu quen thuộc đều là website chính thức.

Trước khi nhập tài khoản, mật khẩu hoặc thông tin cá nhân, hãy:

• Kiểm tra chính xác tên miền website.
• Không truy cập từ các đường link đáng ngờ được gửi qua tin nhắn.
• Tải ứng dụng từ kho ứng dụng chính thức.
• Kiểm tra nhà phát triển của ứng dụng.
• Không cài các ứng dụng được gửi trực tiếp qua file APK hoặc đường link không rõ nguồn gốc.

Đối với các dịch vụ công trực tuyến, người dân nên truy cập từ Cổng Dịch vụ công Quốc gia hoặc website chính thức của cơ quan nhà nước, tránh sử dụng các đường link không rõ nguồn gốc.

8. Hạn chế đăng tải thông tin quá riêng tư lên mạng xã hội

Mạng xã hội là nơi chia sẻ thông tin nhưng cũng có thể trở thành nguồn dữ liệu để kẻ xấu thu thập thông tin về mỗi cá nhân.

Không nên công khai:

• Địa chỉ nhà cụ thể.
• Số điện thoại.
• Thông tin giấy tờ tùy thân.
• Thông tin tài chính.
• Lịch trình đi lại trong thời gian thực.
• Hình ảnh trẻ em kèm thông tin nhận diện đầy đủ.
• Thông tin về tài sản có giá trị.

Hãy kiểm tra lại cài đặt quyền riêng tư của tài khoản mạng xã hội và cân nhắc kỹ trước khi đăng tải một thông tin.

9. Cẩn trọng khi sử dụng Wi-Fi công cộng

Khi sử dụng Wi-Fi tại nơi công cộng, người dùng nên hạn chế thực hiện các giao dịch quan trọng nếu không cần thiết.

Đặc biệt, tránh đăng nhập tài khoản ngân hàng hoặc thực hiện giao dịch tài chính trên mạng Wi-Fi không rõ nguồn gốc.

Khi không sử dụng, nên tắt kết nối Wi-Fi và Bluetooth để hạn chế nguy cơ kết nối nhầm với thiết bị không mong muốn.

10. Thường xuyên cập nhật thiết bị và ứng dụng

Các bản cập nhật hệ điều hành và ứng dụng thường bao gồm những bản vá bảo mật quan trọng.

Người dùng nên:

• Cập nhật hệ điều hành điện thoại, máy tính.
• Cập nhật ứng dụng từ nguồn chính thức.
• Sử dụng phần mềm bảo mật phù hợp.
• Xóa các ứng dụng không còn sử dụng.
• Kiểm tra các ứng dụng đang được cấp quyền truy cập camera, micro, vị trí, danh bạ và dữ liệu cá nhân.

Không cấp quyền truy cập vượt quá nhu cầu sử dụng của ứng dụng.

11. Nếu nghi ngờ thông tin cá nhân bị lộ, cần làm gì?

Khi phát hiện tài khoản hoặc thông tin cá nhân có dấu hiệu bị xâm phạm, cần bình tĩnh thực hiện các bước:

Bước 1: Đổi ngay mật khẩu tài khoản có nguy cơ bị lộ.

Bước 2: Đăng xuất tài khoản khỏi các thiết bị hoặc phiên đăng nhập không nhận biết.

Bước 3: Bật xác thực hai lớp.

Bước 4: Kiểm tra lịch sử đăng nhập và các giao dịch bất thường.

Bước 5: Nếu liên quan đến ngân hàng, nhanh chóng liên hệ ngân hàng để khóa hoặc bảo vệ tài khoản.

Bước 6: Lưu giữ tin nhắn, số điện thoại, đường link, hình ảnh và các bằng chứng liên quan để phục vụ việc xác minh, xử lý khi cần thiết.

12. “5 KHÔNG” để bảo vệ thông tin cá nhân

Mỗi người dân hãy ghi nhớ:

KHÔNG 1 – Không chia sẻ mật khẩu

Không đưa mật khẩu cho người khác và không sử dụng mật khẩu quá dễ đoán.

KHÔNG 2 – Không cung cấp mã OTP

Không đọc, gửi hoặc chụp màn hình mã OTP cho bất kỳ ai.

KHÔNG 3 – Không bấm link lạ

Không truy cập đường link được gửi từ nguồn không xác định.

KHÔNG 4 – Không cài ứng dụng không rõ nguồn gốc

Đặc biệt không cài ứng dụng theo yêu cầu của người gọi điện tự xưng là cán bộ, ngân hàng hoặc nhân viên hỗ trợ.

KHÔNG 5 – Không công khai quá nhiều thông tin

Hạn chế đăng tải thông tin cá nhân, giấy tờ và lịch trình riêng tư lên mạng xã hội.

Bảo vệ dữ liệu cá nhân bắt đầu từ một thao tác nhỏ

Trong môi trường số, mỗi cú nhấp chuột, mỗi lần đăng nhập và mỗi lần chia sẻ thông tin đều có thể tạo ra một dấu vết dữ liệu.

Không có biện pháp nào bảo vệ tuyệt đối nếu người sử dụng thiếu cảnh giác. Vì vậy, kỹ năng quan trọng nhất chính là kiểm tra trước khi cung cấp – xác minh trước khi tin – suy nghĩ trước khi chia sẻ.

Hãy chủ động bảo vệ thông tin cá nhân của mình và hướng dẫn người thân, đặc biệt là trẻ em, người cao tuổi và những người chưa có nhiều kỹ năng số, cùng thực hiện.

An toàn trên môi trường số không bắt đầu từ công nghệ phức tạp – mà bắt đầu từ sự cẩn trọng của mỗi người.

HÃY NHỚ: THÔNG TIN CÁ NHÂN LÀ TÀI SẢN CỦA BẠN – HÃY BẢO VỆ NÓ TRƯỚC KHI QUÁ MUỘN!